Indywidualne badanie VIS–NIR
Nieinwazyjny pomiar odpowiedzi optycznej tkanek wykonywany przy użyciu specjalistycznego urządzenia.
(09) / 14 · Oferta dla strażaków
Strażacy chronią nasze życie. Zadbajmy o ich zdrowie.
Specjalistyczny program oceny funkcjonalnej organizmu z wykorzystaniem spektrofotometrii tkankowej VIS–NIR, przygotowany przez EK Bio-Med dla jednostek PSP i OSP: indywidualna analiza organizmu, ocena wybranych wskaźników funkcjonalnych oraz spersonalizowane zalecenia żywieniowe i suplementacyjne.
STRAŻAKzawód szczególnego narażenia chemicznego i biologicznego
Praca strażaka to nie tylko ogromny wysiłek fizyczny, ekstremalne temperatury i obciążenie psychiczne. To również wieloletnia, często powtarzająca się ekspozycja na mieszaniny substancji chemicznych powstających podczas spalania.
Współczesne pożary różnią się od tych sprzed kilkudziesięciu lat. Płoną tworzywa sztuczne, materiały syntetyczne, izolacje, wyposażenie elektroniczne, pianki poliuretanowe, farby, lakiery i substancje przemysłowe. W wyniku ich spalania powstają setki związków chemicznych, z których część wykazuje działanie toksyczne, drażniące, mutagenne lub rakotwórcze.
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC/WHO) zaklasyfikowała w 2022 roku narażenie zawodowe strażaków do grupy 1, czyli czynników rakotwórczych dla człowieka. Wskazuje to, jak ważne są odpowiednia profilaktyka, ograniczanie narażenia i systematyczna kontrola zdrowia osób wykonujących ten zawód.
JAKIEsubstancje mogą oddziaływać na organizm strażaka?
Podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, dogaszania pogorzelisk oraz kontaktu ze skażonym wyposażeniem strażacy mogą być narażeni na:
Metale i metaloidy
- 01
Ołów (Pb): zanieczyszczenia pochodzące m.in. ze spalania materiałów budowlanych i przemysłowych
- 02
Kadm (Cd): możliwy składnik pyłów i produktów spalania wybranych materiałów technicznych
- 03
Rtęć (Hg): uwalniana w określonych warunkach podczas uszkadzania lub spalania produktów ją zawierających
- 04
Arsen (As): możliwy składnik zanieczyszczeń związanych z niektórymi materiałami przemysłowymi i impregnatami
Toksyczne gazy i związki lotne
- tlenek węgla (CO)
- cyjanowodór (HCN)
- benzen, toluen, ksylen i inne lotne związki organiczne
- formaldehyd i akroleina
- tlenki azotu, dwutlenek siarki i kwaśne produkty spalania
Zanieczyszczenia organiczne i pyłowe
- 01
wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA/PAH), w tym benzo[a]piren
- 02
drobne i ultradrobne cząstki pyłu
- 03
wybrane dioksyny i furany, zależnie od warunków spalania
- 04
substancje zmniejszające palność, w tym niektóre związki bromowane
- 05
PFAS, czyli związki per- i polifluoroalkilowe, związane m.in. z niektórymi pianami gaśniczymi oraz innymi źródłami ekspozycji
Substancje te mogą przedostawać się do organizmu drogą oddechową, przez skórę lub przypadkowo drogą pokarmową. Narażenie nie zawsze kończy się wraz z zakończeniem akcji: zanieczyszczone ubrania ochronne i sprzęt mogą stanowić dodatkowe źródło kontaktu z chemikaliami.
DLACZEGOwarto oceniać funkcjonowanie organizmu strażaka?
Organizm człowieka posiada naturalne mechanizmy ochrony przed stresem oksydacyjnym, uszkodzeniami komórkowymi oraz skutkami ekspozycji na substancje toksyczne. Ich prawidłowe funkcjonowanie zależy między innymi od stanu odżywienia, metabolizmu energetycznego, dostępności składników mineralnych oraz ogólnego stanu zdrowia. U strażaków szczególnego znaczenia nabierają:
- 01
stres oksydacyjny, związany z oddziaływaniem reaktywnych form tlenu i mechanizmami obrony antyoksydacyjnej
- 02
metabolizm energetyczny, istotny dla wydolności fizycznej i regeneracji po intensywnych akcjach
- 03
gospodarka mineralna, szczególnie w kontekście dużego wysiłku, pocenia się oraz funkcjonowania mięśni i układu nerwowego
- 04
stan odżywienia, ważny dla prawidłowego działania układu odpornościowego i procesów naprawczych
- 05
funkcjonowanie wątroby i nerek, narządów uczestniczących w przemianach i wydalaniu wielu substancji
- 06
regeneracja organizmu, szczególnie przy zmianowym systemie pracy, niedoborze snu i długotrwałym stresie
Właśnie dlatego proponujemy program nieinwazyjnej oceny funkcjonalnej, uzupełniony o profesjonalną interpretację i indywidualne zalecenia.
NA CZYMpolega technologia VIS–NIR?
VIS–NIR (Visible–Near Infrared Spectroscopy) to technika spektroskopowa wykorzystująca światło z zakresu widzialnego i bliskiej podczerwieni. W proponowanym systemie analiza wykonywana jest w zakresie około 400–1100 nm poprzez ocenę odpowiedzi optycznej tkanek w wyznaczonych punktach pomiarowych dłoni.
Światło oddziałuje z tkankami, a rejestrowany sygnał zależy między innymi od ich właściwości absorpcyjnych i rozpraszających. Uzyskane widmo podlega następnie analizie matematycznej i chemometrycznej. Model przelicza odpowiedź optyczną na zestaw wskaźników funkcjonalnych przedstawianych w raporcie.
Badanie jest nieinwazyjne, bezbolesne, nie wymaga pobierania krwi i może być wykonywane bezpośrednio w jednostce strażackiej. Technologia pozwala na szybką ocenę wielu parametrów w ramach jednej wizyty.
CO OBEJMUJEanaliza funkcjonalna VIS–NIR?
A. Gospodarka mineralna
Analiza obejmuje modelowe wskaźniki dotyczące m.in.:
- 01
magnezu, wapnia, sodu i potasu: składników istotnych dla pracy mięśni, przewodnictwa nerwowego i gospodarki wodno-elektrolitowej
- 02
cynku, miedzi i selenu: związanych z funkcjonowaniem wielu enzymów i układów antyoksydacyjnych
- 03
żelaza: pierwiastka uczestniczącego w transporcie tlenu
- 04
fosforu: ważnego składnika ATP, fosfolipidów błon komórkowych i metabolizmu energetycznego
- 05
jodu: niezbędnego do produkcji hormonów tarczycy
- 06
krzemu i siarki: składników istotnych w kontekście struktury i metabolizmu tkanek
B. Wskaźniki witaminowe
Raport obejmuje wybrane parametry modelowe dotyczące witamin, w tym A, C, E, D3 oraz witamin grupy B. Mogą one stanowić punkt wyjścia do oceny sposobu żywienia i wskazania zasadności wykonania odpowiednich badań laboratoryjnych.
C. Równowaga oksydacyjna
Ocena wskaźników modelowych opisujących nasilenie procesów prooksydacyjnych, potencjał ochrony antyoksydacyjnej oraz relację pomiędzy obciążeniem oksydacyjnym a mechanizmami obronnymi. Jest to szczególnie interesujący obszar w kontekście udokumentowanego narażenia strażaków na produkty spalania.
D. Wskaźniki dotyczące metali
System prezentuje wskaźniki odnoszące się do wybranych metali, m.in. ołowiu, kadmu, rtęci, glinu i srebra. Wyniki te mają charakter modelowy. Nie stanowią ilościowego oznaczenia metali w organizmie ani potwierdzenia zatrucia. W przypadku wystąpienia uzasadnionego podejrzenia ekspozycji lub zatrucia konieczne jest zastosowanie odpowiednich, zwalidowanych badań toksykologicznych.
E. Pozostałe obszary oceny
W zależności od konfiguracji raportu analizowane są również wskaźniki odnoszące się do metabolizmu, obciążenia funkcjonalnego wątroby i wybranych procesów związanych z regeneracją oraz stanem odżywienia.
CZEGObadanie VIS–NIR nie mierzy?
Ważną częścią naszej pracy jest prawidłowa interpretacja możliwości technologii. VIS–NIR w proponowanym zastosowaniu nie zastępuje laboratoryjnego oznaczania stężeń pierwiastków we krwi lub moczu. Nie oznacza bezpośrednio stężenia benzenu, WWA, PFAS, dioksyn, cyjanowodoru ani innych konkretnych toksyn. Nie służy również do rozpoznawania zatrucia metalami ciężkimi, nowotworów czy chorób zawodowych.
Wskaźniki dotyczące witamin, minerałów, metali i funkcji narządowych są wynikami modelu chemometrycznego, a nie bezpośrednim pomiarem tych substancji lub funkcji. Wartość badania polega na uzyskaniu dodatkowych informacji funkcjonalnych, które można zestawić z wywiadem, charakterem narażenia, sposobem żywienia oraz, w razie potrzeby, wynikami badań laboratoryjnych.
Nie traktujemy takiej analizy jako zamiennika medycyny pracy, lecz jako uzupełniający element indywidualnego programu profilaktyki zdrowotnej.
CO KONKRETNIEotrzyma każdy strażak?
Raport funkcjonalny
Zestawienie około 30 wskaźników obejmujących wybrane obszary gospodarki mineralnej, witaminowej, metabolizmu i równowagi oksydacyjnej.
Profesjonalną interpretację
Omówienie wyników z uwzględnieniem szczególnego charakteru pracy strażaka, obciążeń fizycznych, regeneracji i potencjalnej ekspozycji zawodowej.
Zalecenia żywieniowe i suplementacyjne
Wskazówki dotyczące racjonalnego uzupełniania diety, podaży składników odżywczych i wspierania regeneracji. Suplementacja dobierana celowo, z uwzględnieniem wskazań, przeciwwskazań i dostępnych wyników badań, a nie te same preparaty dla wszystkich.
Wskazanie badań uzupełniających
Jeżeli wywiad, czynniki ryzyka lub wyniki oceny uzasadnią pogłębienie diagnostyki, uczestnik otrzyma informację o celowości konkretnych badań laboratoryjnych lub konsultacji lekarskiej.
Możliwość pomiaru kontrolnego
Powtórna ocena może służyć porównaniu wskaźników po wprowadzeniu zmian żywieniowych i suplementacyjnych, z uwzględnieniem ograniczeń interpretacyjnych metody.
CELOWANAsuplementacja, a nie przypadkowe zestawy preparatów
Jednym z najważniejszych elementów programu jest przejście od przypadkowej suplementacji do indywidualnego planowania wsparcia żywieniowego. W pracy strażaka szczególną uwagę poświęcamy:
- 01
odpowiedniej podaży magnezu i innych elektrolitów, ważnych przy intensywnym wysiłku i poceniu się
- 02
zapewnieniu właściwej podaży cynku, selenu oraz witamin uczestniczących w prawidłowym funkcjonowaniu mechanizmów antyoksydacyjnych
- 03
odpowiedniej podaży białka i składników odżywczych wspierających regenerację
- 04
prawidłowej podaży składników potrzebnych do metabolizmu energetycznego
- 05
nawodnieniu i żywieniu dostosowanemu do obciążeń służbowych
Dobór konkretnych preparatów i dawek następuje po analizie indywidualnej sytuacji uczestnika. Nie proponujemy uniwersalnych kuracji „detoksykacyjnych”. Żaden suplement nie zastąpi środków ochrony indywidualnej, dekontaminacji, profilaktyki zawodowej ani leczenia udokumentowanego zatrucia.
DLACZEGOprogram jest szczególnie wartościowy dla jednostek PSP i OSP?
Program oferuje możliwość przeprowadzenia badań bezpośrednio w miejscu służby, bez organizowania indywidualnych wyjazdów funkcjonariuszy do placówek diagnostycznych. Dla jednostki oznacza to:
- łatwą organizację badań grupowych
- krótki czas indywidualnej wizyty, około 30 minut
- możliwość objęcia programem zarówno strażaków zawodowych, jak i ochotników
- indywidualne omówienie wyników i przygotowanie zaleceń
- dodatkową edukację dotyczącą narażenia chemicznego, żywienia i regeneracji
- możliwość kontynuacji programu w formie badań kontrolnych
Przy odpowiedniej liczbie uczestników możliwe jest również przygotowanie anonimowego, zbiorczego podsumowania wybranych wskaźników funkcjonalnych dla potrzeb wewnętrznej edukacji zdrowotnej jednostki.
WARUNKIwspółpracy i organizacja badań grupowych
Wycena programu ustalana indywidualnie dla każdej grupy. Koszt realizacji programu określany jest w zależności od liczby uczestników, wielkości grupy, miejsca realizacji, zakresu świadczeń oraz uzgodnionego harmonogramu badań. Zakres programu obejmuje:
- indywidualne badanie VIS–NIR
- wygenerowanie raportu funkcjonalnego
- profesjonalną interpretację wyników
- indywidualne zalecenia żywieniowe i suplementacyjne
- wskazanie ewentualnych badań uzupełniających
Program przeznaczony jest dla zorganizowanych grup PSP i OSP. W celu uzyskania indywidualnej propozycji współpracy zapraszamy do kontaktu i podania orientacyjnej liczby osób zainteresowanych badaniem. Termin oraz liczba uczestników ustalane są indywidualnie z organizatorem.
Koszty zakwaterowania. W przypadku realizacji badań wyjazdowych organizator zapewnia i pokrywa koszt noclegu osoby prowadzącej badania, jeżeli jest on konieczny ze względu na miejsce lub harmonogram realizacji. Suplementy i ewentualne dodatkowe badania laboratoryjne są świadczeniami odrębnymi i nie są objęte podstawowym zakresem programu.
NADZÓRnaukowy i interpretacja
dr hab. Ewa Kłodzińska, prof. AWFiS: doktor habilitowana nauk chemicznych, specjalizująca się w chemii analitycznej i metodach instrumentalnych, w tym analizie fizykochemicznej i interpretacji wyników pomiarowych. Profesor uczelni Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku, Dyrektor Naukowy EK Bio-Med.
W swojej działalności naukowej zajmuje się m.in. metodami analizy instrumentalnej, badaniami właściwości układów biologicznych oraz oceną możliwości i ograniczeń technologii analitycznych. Prowadzi również prace dotyczące powtarzalności i zastosowań funkcjonalnych analizy optycznej tkanek VIS–NIR.
Program łączy kompetencje z zakresu chemii analitycznej, biochemii, oceny funkcjonalnej i żywienia z indywidualną interpretacją wyników.
PROFILAKTYKAto inwestycja w zdrowie ratowników
Strażacy każdego dnia podejmują działania w środowisku, w którym stężenie i skład substancji niebezpiecznych mogą zmieniać się w ciągu minut. Skutki części narażeń zawodowych nie muszą być widoczne bezpośrednio po zakończeniu akcji. Dlatego tak ważne jest rozwijanie świadomości zdrowotnej, profilaktyki i odpowiednio dobranych działań wspierających organizm.
Chcemy, aby strażacy, którzy na co dzień dbają o bezpieczeństwo innych, mieli dostęp również do indywidualnej oceny własnego zdrowia i potrzeb żywieniowych.
Zapraszamy komendy Państwowej Straży Pożarnej, jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, organizacje strażackie oraz grupy ratownicze do współpracy w ramach wyjazdowego programu badań VIS–NIR. Kontakt i koordynacja programu: dr hab. Ewa Kłodzińska, EK Bio-Med.
Informacja o charakterze programu: program ma charakter profilaktyczno-edukacyjny. Nie zastępuje wymaganych badań okresowych, diagnostyki medycznej ani procedur monitorowania narażenia zawodowego. Wyniki urządzenia należy interpretować zgodnie z zakresem walidacji konkretnego systemu.
Podstawa naukowa i materiały uzupełniające: IARC/WHO, Occupational Exposure as a Firefighter, IARC Monographs, Volume 132; NIOSH, Protecting Firefighters from Contaminated Gear (2026); IARC, szczegółowa charakterystyka narażenia zawodowego strażaków.
ZE MNĄskontaktuj się
(10) / 14
Cennik